Organizm gospodarstwa

Czym jest organizm gospodarstwa?

Organizm gospodarstwa jest centralnym wzorcem rolnictwa biodynamicznego, ideą, z której wynikają wszystkie pozostałe. Podstawowa myśl: gospodarstwo nie jest zbiorem pól, zwierząt i maszyn, lecz rozumie się je jako jeden żywy organizm, porównywalny z istotą żywą, której członki (gleba, rośliny, zwierzęta, ludzie) współpracują i wspierają się nawzajem.

Wynika z tego cel możliwie zamkniętego obiegu: zdrowe gospodarstwo wytwarza to, czego potrzebuje (paszę, nawóz, nasiona), w miarę możliwości samo, zamiast to kupować. To, co wchodzi, i to, co wychodzi, powinno być w równowadze. Standardy Demeter czynią z tego program: rolnictwo biodynamiczne chce „rozwijać gospodarstwa jako indywidualne organizmy gospodarstw” i w tym celu organizuje „współdziałanie ludzi, zwierząt, roślin i gleby, z uwzględnieniem cech stanowiska, aż po wpływy kosmiczne”.

Pochodzenie: obraz indywidualności u Steinera

Obraz wywodzi się bezpośrednio od Rudolfa Steinera. W drugim wykładzie Kursu rolniczego (10 czerwca 1924) sformułował myśl, która do dziś kształtuje metodę:

„Gospodarstwo rolne spełnia swoją istotę w najlepszym znaczeniu tego słowa, gdy można je pojmować jako rodzaj indywidualności samej w sobie, naprawdę zamkniętej w sobie indywidualności.”

Steiner dodawał, że każde gospodarstwo musi się do tego stanu przynajmniej zbliżać; całkowicie nie osiągnie go nigdy. I wyciągał godny uwagi wniosek: to, co kupuje się z zewnątrz jako nawóz i temu podobne, należałoby „w idealnie urządzonym gospodarstwie widzieć już jako lekarstwo dla gospodarstwa, które zachorowało”. Zdrowe gospodarstwo powinno umieć samo wytworzyć to, czego potrzebuje. W tym obrazie kupowanie nie jest więc zakazane, ale jest znakiem, że organizmowi czegoś brakuje.

Rola zwierząt

W biodynamicznym rozumieniu zwierzęta, zwłaszcza przeżuwacze, są niezbędnym członem organizmu gospodarstwa, nie jako gałąź produkcji, lecz jako narząd. Wykorzystują użytki zielone, których ludzie nie mogą jeść, dostarczają żywności, a przede wszystkim nawozu, który zamyka obieg składników pokarmowych. Standardy Demeter stwierdzają, że zdolności przeżuwaczy „do wykorzystania użytków zielonych i dostarczania, obok wysokowartościowej żywności, cennego nawozu” „nie można we współczesnym rolnictwie pominąć”.

Steiner szedł dalej: w zwierzęcym oborniku zawarta jest jeszcze „dyspozycja Ja”; obornik z własnej obory niesie siły, których gospodarstwo potrzebuje do samoregulacji. Gospodarstwo bez własnych zwierząt musi więc wnieść tę funkcję inaczej: przez współpracę z hodowcami albo przez kupiony, biodynamicznie przygotowany obornik. Dla gospodarstw ogrodniczych powyżej określonej wielkości standardy Demeter wymagają minimalnej obsady zwierząt lub równoważnych działań kompensacyjnych.

Zamknięty obieg w praktyce

Jak gospodarstwo zbliża się do wzorca? Przez kilka zazębiających się działań: urozmaicony płodozmian z roślinami bobowatymi, które wiążą azot; własne kompostowanie, które zamienia resztki pożniwne i obornik w próchnicę; uprawy dostosowane do stanowiska; oraz preparaty biodynamiczne, które ożywiają glebę i kompost. Zakup paszy i nawozów ogranicza się w miarę możliwości. Rezultatem nie jest samowystarczalność dla niej samej, lecz gospodarstwo, które odnawia swoją żyzność od wewnątrz, zamiast sprowadzać ją z zewnątrz.

Organizm gospodarstwa a preparaty

Preparaty biodynamiczne są ściśle związane z tym wzorcem. Nikolai Fuchs nazywa je „środkami konstytucyjnymi dla indywidualności rolniczej”: nie zwalczają pojedynczych objawów, lecz wzmacniają organizm jako całość. Preparat krowieńcowy 500 nadaje glebie strukturę i żywotność, preparat krzemionkowy 501 przekazuje światło i dojrzałość, preparaty kompostowe porządkują rozkład; razem mają „wprawić i utrzymać w ruchu całe gospodarstwo”. Organizm gospodarstwa jest niejako pacjentem, a preparaty jego środkami wzmacniającymi.

Ocena

W pełni zamknięty organizm gospodarstwa jest wzorcem, którego w praktyce prawie nie da się osiągnąć w stu procentach, co wiedział już Steiner. Specjalizacja, ograniczona powierzchnia i presja ekonomiczna wyznaczają granice. W rzeczywistości gospodarstwa zbliżają się do tego obrazu w różnym stopniu, często przez współpracę między gospodarstwami. Jako wzorzec pojęcie kształtuje jednak całe planowanie biodynamiczne i zasadniczo odróżnia metodę od gospodarowania, które traktuje żyzność jak towar do kupienia. To także jedna z idei biodynamiki, które najłatwiej łączą się z innymi: idea obiegu w dużej mierze odpowiada współczesnym koncepcjom rolnictwa regeneratywnego i o obiegu zamkniętym.