Obornik w biodynamice

O co chodzi?

W praktyce biodynamicznej obornik jest głównym nawozem naturalnym: to organiczne odchody zwierząt gospodarskich zmieszane ze ściółką, przekompostowane i zwrócone na pola. Według biodynamicznego rozumienia jest materialnym łącznikiem między zwierzęciem, glebą i rośliną, a więc filarem organizmu gospodarstwa.

Po polsku „odchody” to same wydaliny zwierząt, a „obornik” to odchody zmieszane ze ściółką i używane jako nawóz; w codziennym języku oba słowa często się przenikają. Rozróżnia się przede wszystkim według gatunku zwierzęcia i formy przechowywania.

Rodzaje obornika według zwierząt

Obornik krowi jest w kanonie biodynamicznym najważniejszy. W Kursie rolniczym Steiner nadaje mu szczególne miejsce: krowa jako nosicielka typowej dla biodynamiki siły trawienia i przetwarzania. Obornik krowi jest stosunkowo ubogi w azot, bogaty we włókno, o zrównoważonej zawartości składników mineralnych i uchodzi za „ciepły i spokojny”: dobrą bazę kompostu, w której mogą działać preparaty kompostowe. Z krowiego obornika wytwarza się także krowieniec (500).

Obornik koński jest „gorętszy” i intensywniejszy: ma więcej azotu, szybciej się rozkłada i jest klasycznym materiałem na inspekty. W praktyce biodynamicznej jest powszechny w gospodarstwach z końmi, ale nie jest elementem obowiązkowym.

Obornik kozi i owczy jest drobnoziarnisty, suchy, bogaty w potas i azot. Tradycyjnie ceni się go w uprawie krzewów owocowych, winorośli i drzew owocowych; wiele gospodarstw biodynamicznych w Europie Południowej i w Alpach pracuje głównie z małymi przeżuwaczami.

Pomiot kurzy i drobiowy jest bardzo bogaty w składniki pokarmowe i przed użyciem trzeba go przekompostować lub mocno rozcieńczyć, bo świeży może uszkadzać rośliny. W praktyce biodynamicznej odgrywa rolę drugorzędną, głównie jako dodatek do głównego obornika w gospodarstwach z kurami.

Obornik świński jest mało rozpowszechniony: w tradycji biodynamicznej świnie hoduje się rzadziej niż przeżuwacze. Jeśli się pojawia, zwykle mocno rozcieńcza się go słomą i włącza do głównego kompostu.

Formy przechowywania

Obornik stajenny to forma klasyczna: odchody plus ściółka (słoma, siano, wióry), udeptane w oborze i utrzymywane w wilgoci, a następnie składowane na płycie obornikowej jako obornik stały.

Obornik stały to zagęszczony, składowany obornik, twardszy niż świeży i dalej posunięty w rozkładzie. W praktyce biodynamicznej zwykle przerabia się go na kompost, preparuje preparatami kompostowymi i przez miesiące pozostawia do dojrzewania, zanim trafi na pole.

Gnojowica to forma płynna: odchody z niewielką ilością ściółki lub bez niej, zbierane w zbiornikach lub dołach. Praktyka biodynamiczna patrzy na nią krytycznie, bo może prowadzić do jednostronnego działania azotu i do zagęszczenia gleby przy rozlewaniu. Gospodarstwa Demeter starają się ograniczać gnojowicę i wolą kompost z obornika stałego. Jeśli gnojowica powstaje, przed rozlaniem preparuje się ją preparatem Marii Thun lub preparatami kompostowymi.

Kompost obornikowy to produkt końcowy: obornik stały zaszczepiony preparatami kompostowymi i dojrzały, który trafia na pole. Jest głównym źródłem nawozu w gospodarstwie biodynamicznym i miejscem, w którym działanie preparatów wchodzi do obiegu substancji w glebie.

Co biodynamika widzi inaczej

Metoda biodynamiczna różni się od reszty rolnictwa ekologicznego w ocenie obornika nie tyle ilościowo (azot, fosfor, potas), ile jakościowo. Liczy się nie bilans składników, lecz to, jak obornik był traktowany: jak długo był składowany, czy zaszczepiono go preparatami, czy pochodzi z własnej obory, czy został kupiony.

W klasycznym organizmie gospodarstwa za najlepszy uchodzi własny obornik z własnego chowu. Kupiony obornik jest dopuszczalny, ale mniej ceniony, bo wnosi „informację” innego gospodarstwa. Standardy Demeter ograniczają udział kupowanych nawozów organicznych; szczegóły regulują same.

W praktyce

W klasycznym gospodarstwie biodynamicznym obieg obornika wygląda tak: zwierzęta w oborze; obornik ze ściółką na płytę obornikową; kompost z obornika stałego zaszczepiony sześcioma preparatami kompostowymi; dojrzewanie przez sześć do dwunastu miesięcy; dojrzały kompost rozrzucany na polach przed okresem wegetacji. Ilości zależą od systemu gospodarstwa. Pierre Masson podaje około 15 ton kompostowanego obornika na hektar dla upraw polowych w gospodarstwie wielokierunkowym, od 10 do 40 ton w warzywnictwie i od 5 do 12 ton kompostu na hektar rocznie dla drzew owocowych (Masson 2015, s. 163, s. 170 i rozdział o sadownictwie).