Wywar i herbatka ze skrzypu polnego

Czym jest wywar ze skrzypu?

Wywar ze skrzypu, nazywany też herbatką ze skrzypu, to zwykła forma stosowania skrzypu polnego (preparat 508). Suche lub świeże ziele gotuje się w wodzie, a płyn rozcieńcza i rozpryskuje na glebę i rośliny. Biodynamika stosuje go zapobiegawczo przeciw chorobom grzybowym, zwłaszcza mączniakowi, rdzy, brunatnej zgniliźnie (monilii) oraz zarazie ziemniaka na ziemniakach i pomidorach (Masson 2015, rozdział Wyciągi roślinne).

Działa wysoka zawartość krzemionki w skrzypie. Za sprawą „sił światła” krzemionki przypisuje mu się właściwości hamujące grzyby i wzmacniające roślinę: roślina staje się odporniejsza, a jej powierzchnie mocniejsze. To także utrwalone zastosowanie w ogrodnictwie ekologicznym w ogóle. Rudolf Steiner polecił skrzyp przeciw chorobom grzybowym w Kursie rolniczym w 1924 roku.

Herbatka, wywar i odwar oznaczają to samo: gotowany wyciąg. Ziele przefermentowane w wodzie daje gnojówkę ze skrzypu.

Jak rozpoznać właściwy skrzyp

Używa się wyłącznie skrzypu polnego (Equisetum arvense). Skrzyp błotny (Equisetum palustre), skrzyp leśny i skrzyp olbrzymi (Equisetum telmateia) się nie nadają.

Skrzyp polny rozpoznaje się po wrzecionowatym pokroju. Zielone, płonne pędy letnie mają 20 do 80 centymetrów wysokości, są mocno żebrowane i szorstkie w dotyku. Ich odgałęzienia boczne nie są puste i w przekroju mają cztery ostre krawędzie. Pochwy na łodydze mają 8 do 12 trójkątnych ząbków (Masson 2015, rozdział Wyciągi roślinne). Pewna cecha: u skrzypu polnego odstępy między węzłami na łodydze są krótsze niż na pędach bocznych (Wistinghausen i in., wytwarzanie, rozdział Skrzyp polny).

Wiosną skrzyp polny wypuszcza najpierw blade, nierozgałęzione pędy z kłosem zarodnionośnym. Zbiera się zielone pędy letnie, które wyrastają potem z tych samych kłączy.

Zbiór i suszenie

Zbiera się około św. Jana, w słoneczny dzień, całą zieloną część nadziemną. W pełni lata zawartość krzemionki jest najwyższa. Ziele rozkłada się bardzo cienką warstwą w przewiewnym cieniu i suszy; gotowy surowiec powinien pozostać zielony (Wistinghausen i in., wytwarzanie). Przechowuje się je jak herbatę, w przewiewnym woreczku z tkaniny. Przed gotowaniem można je drobno zemleć.

Suszone ziele zachowuje przydatność przez rok. Dlatego co roku zbiera się świeże (Masson 2015).

Jak zrobić wywar ze skrzypu: przepis

Dla gospodarstwa, sadu i winnicy (Wistinghausen i in., wytwarzanie):

• 200 do 300 gramów suszonego ziela albo 1 do 1,5 kilograma świeżego
• w 10 do 20 litrach wody, najlepiej deszczówki
• gotować na małym ogniu około godziny, pod przykryciem
• ostudzić i przecedzić

Po ugotowaniu wywar może postać pod przykryciem jeszcze jeden dzień. Jeśli ziele namoczy się dzień przed gotowaniem, wyciąg uchodzi za jeszcze mocniejszy (Masson 2015).

Dla ogrodu przydomowego, w przeliczeniu na jedną dziesiątą: 20 do 30 gramów suszonego ziela, dobra garść, godzinę na małym ogniu w 1 do 2 litrach wody, ostudzić, przecedzić.

Rozcieńczenie i dawka

Przed opryskiem wywar się rozcieńcza: jedna część wywaru na dziewięć do dziewiętnastu części wody, czyli roztwór 5–10 procent. Masson opisuje właściwe rozcieńczenie jako „średni kolor herbaty”, najlepiej jedna część wywaru na dziewięć części wody. Potrzeba około 100 litrów rozcieńczonego wywaru na hektar (Wistinghausen i in., wytwarzanie), czyli w ogrodzie mniej więcej litr na 100 metrów kwadratowych.

Przed użyciem rozcieńczony wywar można mieszać 20 minut, jak przy dynamizacji krowieńca i preparatu krzemionkowego (Masson 2015).

Nierozcieńczony wywar zachowuje przydatność kilka tygodni, w chłodnym i ciemnym miejscu, w słoikach z barwionego szkła.

Kiedy i jak często pryskać

Wywar ze skrzypu działa zapobiegawczo i stosuje się go wielokrotnie, dwa do czterech razy w sezonie (Wistinghausen i in., stosowanie):

• Wiosna: od lutego lub marca, przy ciepłej i wilgotnej pogodzie częściej, bo grzyby chętnie się wtedy rozprzestrzeniają
• Pełnia lata: w uprawach narażonych na choroby grzybowe
• Jesień: do listopada, przede wszystkim na powierzchniach, na których w kolejnym roku staną uprawy narażone na choroby grzybowe

Pryska się glebę, a w zagrożonych uprawach także rośliny, najlepiej rano przy pogodnej aurze. W kalendarzu księżycowym za najlepszy czas uchodzą dwa dni przed pełnią (Masson 2015, za Haraldem Kabischem). Korzystne są też krótkie odwilże; preparat można pryskać nawet na śnieg (Wistinghausen i in., stosowanie).

Jeśli grzyb już się pojawił, praktyka zaleca zabieg intensywny: pryskać trzy dni z rzędu o tej samej porze i powtórzyć po dziesięciu dniach (Wistinghausen i in., stosowanie).

Po św. Janie i przez całe lato skrzyp stosuje się w sadach i winnicach z umiarem, bo na glebach piaszczystych i bogatych w krzemionkę może działać wysuszająco. Masson nie zaleca więcej niż dziesięciu oprysków na tej samej uprawie, bo gleba potrzebuje własnej flory grzybowej.

Wywar ze skrzypu w ogrodzie: pomidory, warzywa, owoce

• Pomidory i ziemniaki: zapobiegawczo przeciw zarazie ziemniaka (Masson 2015)
• Fasola: przeciw rdzy; sałata: przeciw grzybom i bakteriom (Masson 2015)
• Truskawki, ogórki, cukinie, krzewy owocowe: jesienią opryskać grządki (Wistinghausen i in., stosowanie)
• Rozsada: przed siewem opryskać wywarem ziemię do wysiewu i doniczek (Wistinghausen i in., stosowanie)
• Drzewa owocowe i winorośl: przy pękaniu pąków, gdy tylko widać zielone końcówki, i ostatni raz na początku opadania liści. Jesienią i po cięciu wywar ze skrzypu trafia też do pasty na drzewa (Masson 2015)
• Zboża: zboża ozime jesienią, jęczmień na początku krzewienia (Masson 2015)

W warzywnictwie, pod osłonami i w gruncie, sprawdziła się mieszana herbatka z trzech czwartych pokrzywy i jednej czwartej skrzypu. Przy złej pogodzie można ją pryskać nawet dwa razy w tygodniu (Masson 2015).